Iwerddon Waterford

San Declan ac Ardmore

Yn y 5ed ganrif, daeth San Declan ar draws pentref Ardmore - dywedir iddo gael ei dywys yno gan garreg a gariwyd ar y tonnau - a sefydlodd fynachlog. Ei adfeilion yw treflan Gristnogol hynaf Iwerddon. Heddiw, erys sawl safle o'i ddinas fynachaidd.

Mae yna areithfa o'r 8fed ganrif lle credir bod y sant wedi'i gladdu a thŵr crwn 29 metr o uchder o'r 12fed ganrif, a weithredai fel clochdy a lloches. Mae yna hefyd yr eglwys gadeiriol o'r 12fed ganrif, gyda gwaith bwaog Romanésg â ffigyrau'n darlunio golygfeydd o'r Hen Destament a'r Newydd - anarferol iawn yn Iwerddon. Y tu mewn i'r eglwys gadeiriol ceir dwy garreg Ogam sy'n cynnwys y ffurf gynharaf o ysgrifennu yn Iwerddon.

Mae'n werth cymryd y daith gerdded 4km ar hyd y clogwyn sy'n cychwyn ac yn gorffen yn y pentref er mwyn ymweld â Ffynnon San Declan, lle mae pererinion wedi talu teyrnged am gannoedd o flynyddoedd bob 24ain o Orffennaf, dydd gŵyl y sant.